Tadeusz Dołęga-Mostowicz Knihy

Mastičkár je veľmi známy, neskôr aj sfilmovaný román. Známy uznávaný chirurg, ktorého opustí manželka aj s dcérou, sa po strate pamäti stane tulákom. Dlhé roky sa potuluje po dedinách a lieči ľudí bez toho, aby vedel odkiaľ sa v ňom berú liečiteľské schopnosti. Príbeh ukazuje, ako sa môže život človeka ľahko ubrať úplne iným smerom.

Mastičkárovi Antonovi Kosibovi sa vrátila pamäť. Z tuláka bez domova sa znova stal úspešný chirurg Rafael Wilczur, ktorého s ováciami vítali aj v najvyšších lekárskych kruhoch. Keď sa profesor Wilczur vrátil naspäť na kliniku vo Varšave, ktorú sám pred mnohými rokmi založil, pohltila ho práca. Veď liečiť a pomáhať iným považoval vždy za svoje poslanie. Všetko však zmenia intrigy, ktoré spriada jeho kolega…

Román podáva ironický obraz poľskej spoločnosti na začiatku 20. storočia. Provinciálny poštový úradník Nikodém Dyzma, ktorý si márne hľadá prácu sa náhodne ocitne na vládnej recepcii. Vďaka tomu sa onedlho stáva vysokým štátnym úradníkom a napokon aj kandidátom na premiéra.

Dramatyczne losy urzędnika magistratu, doktora praw Franciszka Murka, który zostaje zwolniony z pracy wskutek bezpodstawnych oskarżeń dotyczących jego rzekomo lewicowej przeszłości politycznej. Pomimo usilnych starań, Murek nie jest w stanie odzyskać utraconej pozycji społecznej. Popada w skrajną nędzę i staje się bezdomny. Jest człowiekiem uczciwym i miłującym praworządność, co w zmaterializowanym i totalnie skorumpowanym społeczeństwie jest ogromną przeszkodą w walce o byt. Kolejne doświadczenia, kontakty z różnymi środowiskami – od przedstawicieli władzy po komunistów i bandytów – przynoszą mu jedynie gorzkie rozczarowania. Najbardziej bolesne z owych rozczarowań dotyczą życia osobistego. Staną się one swoistą szkołą życia. Doktor Murek, zdesperowany i pozbawiony wszelkich złudzeń, rzuca wyzwanie społeczeństwu. Z jakim skutkiem? Tego dowiemy się z drugiej części tej opowieści – "Drugie życie doktora Murka".

Poruszająca opowieść o trudnej męskiej przyjaźni zrodzonej na froncie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. Bohaterów książki, Justyna Kielskiego i Marka Domaszewicza, młodych ludzi o krańcowo odmiennych temperamentach, poglądach i zainteresowaniach, łączy silna więź sympatii, szacunku i zaufania. Dzieli ich natomiast miłość do tej samej dziewczyny, o której względy obaj rywalizują. Gdy Monika dokonuje wreszcie wyboru i poślubia jednego z przyjaciół, relacje miedzy Justynem i Markiem dramatycznie się komplikują. Jednak najtrudniejszą próbą ich przyjaźni stają się narodziny syna Moniki, którego biologicznym ojcem nie jest jej mąż, lecz jego rywal.

Bohaterką ostatniej i zdaniem wielu krytyków najlepszej powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza jest młodą i piękną żoną polskiego dyplomaty. Zna wszystkie postacie życia politycznego i wojskowego II Rzeczpospolitej, spotyka się ze znanymi pisarzami a jej przyjacielem i powiernikiem jest... Tadeusz Dołęga-Mostowicz. Żyje w zbytku, a jej ulubioną aktywności są bale, rauty, fajfy oraz mniej lub bardziej zobowiązujące romanse. Samouwielbienie i podatność na pochlebstwa czynią z niej ofiarę oszustwa. Za sprawą flirtu z pewnym mężczyzną wplątuje się w intrygi i aferę szpiegowską. Gdy jej kochanek zostaje zdemaskowany wybucha skandal...

Przedwojenna Warszawa, pełna gwaru, samochodów, kawiarni i restauracji. Śledzimy losy bohaterki, która przyjechała z Poznania. Świetnie wykształcona, młoda, energiczna kobieta zostawia w domu niepracującego męża z córeczką i wyjeżdża do stolicy, by podjąć obowiązki kierowniczki w agencji turystycznej. Poprzez dalszą rodzinę wkracza w świat warszawskiej inteligencji, gdzie ścierają się poglądy dotyczące roli kobiet na rynku pracy i w społeczeństwie. Nowe prądy zwiastujące wolność i samostanowienie kobiet są nie do przyjęcia dla konserwatystów, widzą w tym degradację rodziny, tym tłumaczą krach na rynku pracy w dobie kryzysu, a liberałowie i feministki gwałtownie się temu sprzeciwiają. Gdzie leży prawda? Czy dzisiaj, po tylu latach nasza dyskusja jest w innym miejscu, czy wciąż krążymy wokół tych samych kwestii? A może jednak niektóre postulaty są już całkiem za nami…

Doktor Franciszek Murek żyjąc w totalnej nędzy podejmuje dramatyczną decyzję – wkracza na drogę przestępstwa i przemocy. Bierze udział w napadzie, w czasie którego ginie człowiek. Ponieważ zazwyczaj jedno przestępstwo rodzi następne, w życiu tego dotąd uczciwego i prawego człowieka uruchamia się istna spirala zła. Murek zmienia swoją tożsamość, staje się wróżbitą i wikła się w oszustwa, szpiegostwo, handel żywym towarem, a wreszcie zleca zabójstwo ślepo ufającego mu człowieka. Taka postawa życiowa nieoczekiwanie przynosi mu coraz większe profity. Murek staje się wpływowym i bogatym człowiekiem. Czy jednak takie życie uczyni go człowiekiem szczęśliwym? Czy zdoła się jeszcze opamiętać i powrócić do godnego życia?

Powieść Tadeusza Dołęgi-Mostowicza z 1932 roku jest literacką satyrą na Polskę pod rządami sanacji. Głównym bohaterem jest Nikodem Dyzma, prosty prowincjusz, który zarabia na życie grą na mandolinie w warszawskich lokalach. Dzięki nieoczekiwanym okolicznościom oraz skomplikowanym układom między biznesmenami a władzą, Dyzma robi oszałamiającą karierę, najpierw w sektorze prywatnym, a potem w aparacie państwowym. Choć zdaje sobie sprawę, że jego nowe urzędy go przerastają, szybko uczy się, że może to ignorować. Sprytnie lawirując, wykorzystuje swoją pozycję dla prywatnych celów, prowadząc życie pełne balów i romansu. Krytyka sanacyjnej Polski w tej powieści jest ponadczasowa; kolejne pokolenia Polaków odkrywają swoich Nikodemów-Dyzmów, którzy obejmują najwyższe funkcje w państwie. Dlatego też dzieło Dołęgi-Mostowicza zajmuje ważne miejsce w literaturze polskiej, a postać Nikodema Dyzmy stała się synonimem niekompetentnych karierowiczów. Powieść była kilkakrotnie ekranizowana, a w rolę głównego bohatera wcielili się m.in. Adolf Dymsza, Roman Wilhelmi i Cezary Pazura.