W czerwcu 1907 roku w zorganizowana i poprowadzona prze cka wyprawa interdyscyplinarna, celem było systematyczne zbadanie północno-zachodniej części terytorium ówczesnej Niemieckiej Afryki Wschodniej, rowów środkowoafrykańskich położonych pomiędzy jeziorami Kiwu i Alberta oraz północno-wschodnich obszarów granicznych państwa Kongo. Wśród członków ekspedycji znalazł się również Polak, Jan Czekanowski, antropolog i etnolog. Wyniki swych badań opublikował w latach 1911-1927 w pięciu tomach w dziele zatytułowanym Forschungen im Nil-Kongo-Zwischengebiet, będących integralną częścią zbioru Wissenschaftliche Ergebnisse der Deutschen Zentral-Afrika-Expedition 1907-1908 unter Führung Adolf Friedrichs, Herzogs zu Mecklenburg, złożonego z prac pozostałych członków ekspedycji: topografa, geologa, meteorologa, botanika i zoologa. Dzieło to, cytowane w wielu światowych opracowaniach, nie doczekało się tłumaczenia na język polski. Obserwacje polskiego uczonego z biegiem lat nabrały wartości materiału przede wszystkim historycznego, stały się obrazem świata, który bezpowrotnie minął. Celem niniejszej pracy nie była jednak próba szczegółowego ulokowania opracowania Czekanowskiego w czołówce światowej afrykanistyki, choć starano się wykazać jego nieprzemijającą wartość dla etnologów i historyków. Jej głównym założeniem była konstatacja, że dorobek pierwszego polskiego afrykanisty etnologa, pracującego zgodnie z wymogami ówczesnych najnowszych metod badawczych, wykształconego w najwybitniejszych ośrodkach naukowych Europy, w pełni zasługuje na przypomnienie.
Joanna Bar Knihy
