Zofia Kossaková-Szczucká Knihy

Fascinujúci román zachytáva historický úsek z dejín židovského národa. Biblický príbeh o Abrahámovi sa opiera o fakty zo Svätého písma, Starého zákona. Autorka ho však obohatila množstvom poznatkov týkajúcich sa náboženstva, kultúry, vzdelanosti, staviteľstva či umeleckých remesiel. Silou svojej predstavivosti tiež približuje čitateľovi krajinu tzv. úrodného polmesiaca, kde sa dej odohráva, a atmosféru tých čias: spôsob života pastierskych kmeňov, jednoduchých mestských ľudí, ale aj príslušníkov vyšších tried, kňazov a vládcov mestských štátov. Čitateľ získa plastický obraz života praotca Izreala Abraháma, ako aj života vyvoleného národa, nemal by však zabudnúť, že ide o román.

Poutavý román líčí osudy Jeruzalémského kráľovstva za doby panovania malomocného kráľa Balduina IV. a jeho pád, privedený vnútorným rozkladom a víťazstvom vojsk sultána Saladina.

Ve svém románu Beze zbraně se autorka vrací k přelomu 12. a 13. století, kdy začínají bujet nové myšlenky a hereze a kdy vyvíjejí činnost různé náboženské sekty, jež se snaží rozbít samotné základy společenské struktury. Na tomto historicko-náboženském podkladě rozvíjí autorka poutavě několik příběhů tehdejších představitelů náboženské, politické a kulturní Evropy. Mezi nimi je i příběh prosťáčka Františka z Assisi, který jako by se svou opravdovostí vymykal tehdejší době plné neklidu a intrik a který nakonec dosáhne toho, co se nepodařilo mnohatisícové křížové výpravě - dobude Svatý hrob pro křesťanstvo sám a beze zbraně.

Przebywający w Rzymie w 1631 roku ciężko chory książę Mikołaj Sapieha, wojewoda litewski i właściciel Kodnia, doznaje cudownego uzdrowienia przed obrazem Matki Bożej Gregoriańskiej. Jego prośba o podarowanie obrazu spotyka się z odmową papieża Urbana VIII. Książe z iście kmicicową fantazją porywa obraz i wywozi do Polski, aby w rodzinnym Kodniu oddawać mu cześć i dziękować Matce Bożej za odzyskane zdrowie. Za ten czyn zostaje wyklęty przez papieża. Zofia Kossak z właściwą sobie przenikliwością opisuje przemianę duchową bohatera z magnata-gwałtownika w pokutnika-pielgrzyma i pokazuje, w jaki sposób zbrodnia świętokradztwa może się stać błogosławioną winą.

W odległym od wydarzeń europejskich zakątku, w szczelnie odciętej od powstającego właśnie państwa polskiego ziemi, działy się rzeczy wielkie, o całej przyszłości tego kraju na długie czasy decydujące. Padał w gruzy dawny porządek, oparty na rządach dynastii carskiej, ale zarazem starano się także doszczętnie zburzyć wszelkie ślady dominującej tam kulturalnie polskości. Autorka patrzała z bliska na postęp tych usiłowań i miała sposobność obserwować je jak najdokładniej, będąc jedną z ich ofiar. () Toteż opis wydarzeń, jakie ludność, czy to polska, czy to ruska, przeżyła od wybuchu rewolucji rosyjskiej aż do wkroczenia pierwszych oddziałów regularnych wojsk polskich, będzie z pewnością raz na zawsze jednym z najcenniejszych i najwiarygodniejszych materiałów dla przyszłych historyków tych wypadków. ze Wstępu Stanisława Estreichera do pierwszego wydania Pożogi

Historycznym tłem powieści są dzieje Rzeczypospolitej w kluczowym dla jej dalszych losów okresie, gdy na obliczu środkowoeuropejskiej potęgi z początków XVII wieku widać już rysy, które niebawem będą skutkowały rozpadem z takim trudem budowanych więzi narodowych. Na kanwie rzeczywistych wydarzeń za panowania króla Zygmunta III Wazy, takich jak rokosz Zebrzydowskiego, wojna o Inflanty, bitwy pod Kircholmem i Kałuszynem, rozprzestrzenienie się reformacji, a zwłaszcza antytrynitarnej wspólnoty arian, Zofia Kossak kreśli losy fikcyjnych postaci, dwóch braci Piotra i Sebastiana Pielszów, przydając fabule nieco bardziej ludzkiego oblicza i umożliwiając czytelnikowi głębsze wczucie się w atmosferę epoki. Temu wczuciu się służy też z pewnością archaizowany język powieści, która, tak jak inne tej autorki, pełna jest plastycznych opisów przyrody, błyskotliwych dialogów, a także historiozoficznych i teologicznych rozważań.

Przebywający w Rzymie w 1631 roku ciężko chory książę Mikołaj Sapieha, wojewoda litewski i właściciel Kodnia, doznaje cudownego uzdrowienia przed obrazem Matki Bożej Gregoriańskiej. Jego prośba o podarowanie obrazu spotyka się z odmową papieża Urbana VIII. Książe z iście kmicicową fantazją porywa obraz i wywozi do Polski, aby w rodzinnym Kodniu oddawać mu cześć i dziękować Matce Bożej za odzyskane zdrowie. Za ten czyn zostaje wyklęty przez papieża. Zofia Kossak z właściwą sobie przenikliwością opisuje przemianę duchową bohatera z magnata-gwałtownika w pokutnika-pielgrzyma i pokazuje, w jaki sposób zbrodnia świętokradztwa może się stać błogosławioną winą.