Marianne Kaas Knihy

Claude Lanzmann is de maker van de film Shoah, die sinds zijn première in 1985 geldt als een filmische en historische gebeurtenis die wereldwijd miljoenen mensen heeft geraakt. Shoah is een unicum in de filmgeschiedenis, een kunstwerk van absolute originaliteit, geen fictie en geen documentaire, dat ons onverbiddelijk en meer dan negen uur lang de massamoord op de joden door de nazi's laat herbeleven. In zijn autobiografie doorkruist Claude Lanzmann een twintigste eeuw die hem meermalen in een dodelijke afgrond deed kijken, zonder dat hij daarbij zijn tomeloze levenslust verloor. Hij vertelt over zijn belevenissen als jeugdige verzetsstrijder, zijn vriendschappen met Jean-Paul Sartre en andere schrijvers rond het literair-politieke tijdschrift Les Temps modernes, zijn relatie met Simone de Beauvoir, zijn strijd voor Israël en tegen de doodstraf, de totstandkoming van Shoah, waar hij twaalf jaar aan werkte, zijn vele wereldreizen en zijn amoureuze ontmoetingen. Lanzmann is niet alleen een groot cineast maar ook – dat ontdekt men bij het lezen van dit boek - een groot schrijver. De Patagonische haas is een hoogst markante en internationaal zeer succesvolle autobiografie die de lezer ademloos laat kennismaken met de vele levens van Claude Lanzmann. Het werd verkozen tot 'Boek van het jaar' in Frankrijk en bekroond met de prestigieuze WELT Literatuurprijs.

In het dagboek van Hélène Berr, dat de periode bestrijkt van 7 april 1942 tot 15 februari 1944, volgen we het leven van een Joods meisje uit een gegoede familie in bezet Parijs. Aanvankelijk beschrijft Berr hoe ze geniet van het studentenleven en haar studie aan de Sorbonne, de wandelingen door Parijs en haar beginnende liefde voor Jean Morawiecki. Maar algauw wordt die ogenschijnlijke zorgeloosheid verstoord. Door de anti-Joodse verordeningen van de bezetter wordt het leven van Hélène en de mensen in haar omgeving steeds meer ingeperkt en nemen de dreiging en eenzaamheid toe. Uiteindelijk wordt het dagboek een manier om haar ervaringen te delen met haar verloofde Jean, die Frankrijk heeft verlaten om zich aan te sluiten bij de Vrije Fransen van generaal de Gaulle. ‘Ik weet’, schrijft Hélène, ‘waarom ik dit dagboek bijhoud, ik weet dat ik wil dat Jean het krijgt als ik er niet ben wanneer hij terugkomt. Ik wil niet weggaan zonder dat hij alles weet wat ik in zijn afwezigheid heb gedacht.’

Sartrov román Hnus predstavuje prvý priemet nového filozofického prúdu - ateistického existencionalizmu - do francúzskej umeleckej literatúry. Vznikol v medzivojnovom období, kedy človek zbavený tradičného hodnotového zázemia a poznania stráca nielen existenčnú istotu, ale odmieta i klasické historické vnímanie bytia a skĺzava do subjektivizujúcej roviny, v ktorej nanovo pátra po zmysle života. Jeho hlavný hrdina je intelektuál utápajúci sa v rozporoch, neschopný nájsť zmysel svojho jestvovania, ani sám pre seba ani v partnerskom vzťahu. V diele autor vychádza zo subjektívnej skúsenosti a s básnickou silou sa uchopuje témy hnusu, "chuligánsky" prevracajúc krásnu literatúru naruby, modelujúc hnus do podoby imaginárneho hlavného hrdinu diela. Dielo možno považovať za provokáciu, za osobnú dobovú výpoveď autora, za hlbinné psychologické pátranie v útrobách duše žitím zhnuseného človeka, za filozofickú stopou v beletrii - v každom prípade však patrí medzi klasické diela svetovej literatúry, ktorých preklad by nemal chýbať ani na slovenskom knižnom trhu.

Marguerite Durasová (nar. 1914), popredná francúzska prozaička, dramatička, filmová scenáristka i režisérka, sa až ako sedemdesiatročná konečne dočkala Goncourtovej ceny. Bola ňou poctená jej najnovšia próza Milenec (ĽAmant, 1984). Durasová sa v Milencovi znova vracia do čias mladosti, ktorúaž do osemnástich rokov prežila v Indočíne, vtedajšej francúzskej kolónii, kde sa aj narodila. Postava mladučkej Francúzky, ktorá navzdory všetkým konvenciám prežije ľúbostný príbeh s domorodcom, mužom žltej pleti, je silne autobiografická. Otvorenosť výpovede, krutá analýza vzťahov v rodinnom prostredí, odkiaľ sa mladá hrdinka usiluje čím skôr uniknúť, robia z tohto krátkeho románu jedno z autorkiných kľúčových diel. Durasová v ňom obnažuje svoje najpôvodnejšie inšpiračné zdroje. Strohosť a koncíznosť, osobité umenie ilúzie a skratky, prelínanie časových rovín a iné postupy dovoľujú Durasovej preniknúť až do samého jadra príbehu, a pritom ponechať mnohé nedopovedané.

Nirvah leeft in het Haïti van de jaren zestig, dat beheerst wordt door het schrikbewind van de Duvaliers. Haar man Daniel werkt als journalist voor de belangrijkste oppositiekrant. Zijn kritiek op het regime wordt hem niet in dank afgenomen: hij wordt opgepakt door de militie en Nirvah blijft achter met hun kinderen. De enige manier om haar man terug te zien en voor haar gezin te kunnen zorgen is dat ze zich inlaat met de gevaarlijke Raoul Vincent, een belangrijke functionaris binnen het regime. Hij is al sinds hun eerste ontmoeting geobsedeerd door Nirvah, die begrijpt dat ze haar lichaam zal moeten verkopen - maar wat zet ze daarmee nog meer op het spel?

Een jonge leraar Duits uit Parijs brengt met zijn schoolklas een bezoek aan het concentratiekamp Buchenwald. Daar ziet hij een foto van een gevangene die als twee druppels water op zijn vader lijkt. Hoe is die gelijkenis te verklaren? Als hij het voorval later aan zijn vader vertelt, reageert die ontwijkend. Welk oorlogsverhaal schuilt er achter deze foto? Welke familiegeheimen komen aan het licht?