W polskich środowiskach naukowych panuje przekonanie, że wpływ psychoanalizy na naukę i literaturę w okresie międzywojnia był znikomy. W książce tej obalam ten mit, wskazując na brak solidnych badań w tym zakresie. Analizuję interesujące artykuły i książki autorów inspirowanych teoriami Freuda i Adlera, opublikowane w latach 1918–1939, w tym prace Bornsztajna, Bychowskiego i Bilikiewicza dotyczące kobiecej seksualności oraz artykuł Bychowskiego o antysemityzmie. Inne znane prace, jak te Bartłomieja Dobroczyńskiego czy Leny Magnone, poddano reinterpretacji. Zwracam uwagę na rolę inspiracji psychoanalitycznych w psychiatrii, psychoterapii, pedagogice i literaturoznawstwie, gdzie nurt ten miał wyraźny wpływ. Podkreślam emancypacyjne roszczenia zwolenników psychoanalizy wobec tradycyjnych form społecznego samorozumienia oraz nowe podejścia do seksualności, agresji, wychowania dzieci i interpretacji literackiej. Choć psychoanaliza nie była dominująca, jej obecność była wyraźna. W Polsce badacze żydowskiego pochodzenia, którzy się nią inspirowali, zostali w większości wymordowani w czasach Zagłady. Po 1945 roku psychoanaliza zniknęła z nauki i praktyki klinicznej aż do lat 60. W książce ukazuję aktualność tych prac, które wciąż stawiają przed nami wyzwania i odzwierciedlają żywą tradycję.
Dybel Paweł Knihy


Paweł Dybel w mistrzowski sposób wydobywa w książce różne aspekty splotu biografii i twórczości Witkacego, zrywając ze sposobem, w jaki ujmowano go w dotychczasowej tradycji interpretacyjnej. Wskazuje na kluczowe znaczenie, jakie dla uformowania się osobowości artystycznej pisarza miała jego terapia u Karola de Beauraina, który wprowadził go w tajniki psychoanalizy Freuda. Stąd wzięło się zainteresowanie Witkacego marzeniami sennymi oraz kreowanie przez niego bohaterów o powikłanej konstrukcji psychicznej, określonej przez różnego rodzaju węzłowiska (kompleksy). Jednym z takich węzłowisk jest motyw sobowtóra, sygnalizujący rozszczepienie tożsamości pisarza. Pojawia się on już w listach do Heleny Czerwijowskiej, na słynnej petersburskiej fotografii, później powraca w dramatach i powieściach. Mimo że o kluczowym wpływie zakopiańskiej terapii u de Beauraina na swoją twórczość Witkacy pisał w Niemytych duszach, w bogatej literaturze jej poświęconej ignorowano zazwyczaj to wyznanie. Nawiązując do tych autobiograficznych wypowiedzi autora Nienasycenia i śledząc psychoanalityczne wątki w jego pisarskim dorobku, Paweł Dybel proponuje w książce nowe spojrzenie naosobowość pisarza i jego pisarski dorobek. prof. Ilona Błocian, Uniwersytet Wrocławski